anima humana logo stowarzyszenie anima humana opp poczta anima humana
Wybierz język... flaga polska flaga niemiecka

sandra kania zdjecie Autor: Sandra Kania - studentka Pielęgniarstwa na Śląskim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach.

ODLEŻYNY


Odleżyny jako problem złej higieny osób starszych.

Bardzo częstą konsekwencją złej higieny osób starszych, choć nie tylko seniorów, są odleżyny. Aby nie dopuścić do ich powstania zaleca się stosowanie profilaktyki odleżynowej. Polega ona na zastosowaniu odpowiednich metod i środków w celu niedopuszczenia do powstania odleżyn.

Czym właściwie jest odleżyna?

Odleżyna (łac.decubitus kłaść się, leżeć) jest konsekwencją długotrwałego ucisku na okolice ciała człowieka, w których istnieje mała odległość między wyniosłością kości a tkankami miękkimi (w tym skórą, tkanką podskórną, powięziami mięśniowymi, mięśniami oraz kośćmi). Poprzez ucisk następuje niedokrwienie, niedotlenienie i niedożywienie tkanek. To z kolei prowadzi do powstania miejscowej martwicy tkanek lub narządów. Odleżyny mogą prowadzić do poważnych powikłań tj. posocznicy.
miejsca odlezyn na ciele

Najczęstsze miejsca występowania odleżyn

  • W pozycji na wznak: pięty, kości kulszowe, fizjologiczne kifozy (odcinek krzyżowy i szyjny kręgosłupa), łokcie, łopatki, małżowiny uszne, potylica.
  • Podczas leżenia na brzuchu: kolana,krętarz większy kości udowych, żebra(łuki żebrowe), kości ramienne, małżowiny uszne.
  • W pozycji leżącej bocznej: kostka boczna, okolice bliżej głowy kości piszczelowej, kolec kości biodrowej, żebra,małżowiny uszne.
Tak jak już wspomniano odleżyny tworzą się pod wpływem ucisku, więc mogą tworzyć się w każdym miejscu w którym do niego dochodzi. Odleżyny dotyczą również osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. W przypadku takich osób miejsca występowanie decubitus to: pięty, zgięcie kolanowe, guzy kości kulszowych, okolice łokci oraz łopatek.

Patogeneza, czyli czynniki wpływające na powstawanie decubitus

  • Czynniki zewnętrzne:
    • Ciśnienie powyżej 25mmHg, które powoduje zatrzymanie zaopatrzenia tkanek w krew (tlen, składniki odżywcze, zatrzymanie składników przemiany materii) co jest związane z zamykaniem naczyń włosowatych.
    • Tarcie między bielizną, a skórą seniora
    • Ogólny stan skóry.
  • Czynniki wewnętrzne:
    • Unieruchomienie seniora; im bardziej unieruchomiony jest senior tym ryzyko wystąpienia odleżyn jest większe.
    • Wszelkie choroby niedokrwienne tj. choroba wieńcowa, niedokrwistość
    • Choroby układu oddechowego
    • Zaburzenia metaboliczne
    • Choroby nowotworowe
    • Niedożywienie (w tym szczególnie niedobiałczenie)
    • Niedobór minerałów, głównie cynku (jest on zawarty przede wszystkim w chudym mięsie, mleku i żółtkach jaj. Jaki i zielonym groszku, marchwi, brukselce czy szpinaku oraz orzechach) oraz witamin, głównie witaminy C (najwięcej zawartej jest w warzywa kapustnych i owocach jagodowych,ziemniakach), witaminy A (znajdziemy ją w wątrobie wołowej i wieprzowej, jajach, maśle mleku, tranie, marchwi i pomidorach).

Profilaktyka odleżynowa - lepiej zapobiegać niż leczyć!

odciążenie ciała Warto na samym początku zacząć od najprostszych czynności.
Utrzymywanie odpowiedniej i regularnej higieny (należy tu również pamiętać o dokładnym, ale delikatnym suszeniu skóry) jest podstawą profilaktyki. Wszelkie zabrudzenia na skórze eliminować od razu po jej zanieczyszczeniu.
Należy zadbać by bielizna osobista była sucha i czysta (zapobiega to niepotrzebnemu tarciu naskórka oraz dodatkowo kolonizacji bakterii); w szczególności zwrócić uwagę na osoby nie trzymające moczu i/lub stolca.
Natłuszczać skórę (nie używać zasypek, pudrów ani talku po natłuszczeniu skóry, nagromadzenie się ich w fałdach skórnych spowoduje narażenie na odleżyny).
W miarę możliwości angażować osobę starszą do wykonywania ruchów czynnych oraz zachęcać do jak największej aktywności m.in. podczas procesu pielęgnacyjnego.
Warto również wykonywać lekki masaż, oklepywanie (najlepiej pod nadzorem osoby doświadczonej).
Należy zadbać o zmianę pozycji leżącego po 1-2 godzin, aby nie doszło do nadmiernego ucisku. Łóżko powinno być słane w miarę potrzeby, ale co najmniej 2 razy dziennie. Wszelkie fałdy na prześcieradle, niedokładne prześcielenie sprzyjają powstawaniu tego procesu chorobowego. Następnie warto wyposażyć łózko w specjalne przeciwodleżynowe materace oraz podpórki na miejsca szczególnie narażone.
Ważna jest również odpowiednia dieta bogata we wszystkie niezbędne składniki odżywcze, witaminy i mikroelementy.

Klasyfikacja odleżyn

kliknij aby zobaczyc zdjecia odleżyn Istnieje wiele skal, które oceniają stopień i ryzyko wystąpienia odleżyn skala np. Nortona, Waterlowa, Bradena. Jednak w praktyce klinicznej najbardziej użyteczny jest podział według Torrance'a.
Stopnień I: Występuje zaczerwienienie i przekrwienie tkanek powierzchownych, lekki ucisk palcem powoduje zbledniecie zaczerwienienia.
Stopień II: Następuje zaburzenie mikrokrążenia. Występuje charakterystyczne zaczerwienie skóry; w przeciwieństwie do objawów w stopniu I po ucisku tkanek nie następuje zbledniecie. Częstym objawem jest ból w okolicy.
Stopień III: Uszkodzenie dotyczy również części tkani podskórnej. Pojawia się rana głęboka, która wypełniona jest masą żółtą(ropą; z rozpadu tkanek) i/lub czerwoną ziarniną.
Stopień IV: Dotyczy już tkanki podskórnej. Martwica może także dotyczyć tkanek otaczających. Dno często pokryte czarną martwica.
Stopień V: Martwica rozprzestrzenia się aż do mięśni, kości oraz stawów. Dno rany jest pokryte czarną martwicą. Jest stan zaawansowany, w tej fazie często dochodzi do wystąpienia sepsy.

Leczenie

ochrona kostki i pięty W przypadku wystąpienia objawów należy skonsultować się z lekarzem. Należy pamiętać, iż im wcześniej zostaną podjęte odpowiednie działania, tym krótszy i bardziej efektywny będzie proces leczenia. W I, II lub III stopniu stosuje się leczenie oparte głównie na opatrunkach antyseptycznych. Odleżyny głębokie oraz powikłane są często leczone chirurgicznie.
Powikłania często stanowią bezpośrednie zagrożenie życia. Najczęstszym powikłaniem jest zakażenie rany (wywołane m.in. przez Staphyloccous aureus, Streptococus i Escherichia coli). Zakażenie rany może prowadzić do bakteriemii i zakażenia uogólnionego. Te z kolei mogą być przyczyną powstawania zapalenia wsierdzia, opon mózgowo-rdzeniowych a nawet zgonu. Częstym powikłaniem są przetoki zarówno skórne jak i powstające do jam i narządów ciała.
Pamiętajmy więc o odpowiedniej profilaktyce odleżynowej, gdyż zawsze lepiej zapobiegać niż leczyć.
Opracowanie na podstawie:
G. W. Krasowski, M. S. Kruk: Leczenie odleżyn i ran przewlekłych.
K. de Walden-Gałuszko, A. Kaptacz: Pielęgniarstwo w opiece paliatywnej i hospicyjnej.

Jeśli potrzebujesz dodatkowych informacji lub wsparcia


Chcesz aby Nasza działalność dalej się rozwijała?
dotacja anima humana
Strona główna   Aktualności   Kontakt   Kopiowanie całości lub fragmentów bez zgody autora zabronione. monitoring pozycji admin Czernecki Dariusz