anima humana logo stowarzyszenie anima humana opp poczta anima humana
Wybierz język... flaga polska flaga niemiecka

renata czernecki zdjecie Autor: Renata Czernecki - absolwentka Wydziału Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

ZACHOWANIA SUICYDALNE (SAMOBÓJCZE)

Samobójstwo (łac. suicidium) to "pozbawienie się życia (odebranie sobie życia)". Suicydologia, czyli nauka o samobójstwach, wyjaśnia działanie samobójcze, jako autoagresję będącą przeciwwagą dla agresji wobec innych ludzi. Jest to akt złożony, który wiąże się z obniżonym nastrojem i ogólnym załamaniem psychicznym.

Symptomatologia i przebieg

Przyczyną zachowań samobójczych to głównie utrata obiektu miłości we wczesnym dzieciństwie, konflikt z prawem, konflikt z rodzicami lub bliską osobą, ciężka choroba własna, porażka podczas ważnego egzaminu, niechciana ciąża, naśladowanie samobójstw innych.

Osoba podejmująca próby samobójcze chce przede wszystkim ucieczki przed trudną sytuacją lub nieznośnym stanem psychicznym np. depresją, wywołać u innych poczucie winy, ukarać siebie, zwrócić na siebie uwagę lub poświęcić się w imię wzniosłych celów.

Jednostkę z myślami samobójczymi cechują poczucie beznadziejności, nadmierny perfekcjonizm, nadmierna impulsywność, wysoki poziom wrogości i agresji, nieumiejętność radzenia sobie z problemami, koncentracja uwagi na sobie i brak głębszego zaangażowania w kontaktach z drugim człowiekiem.

Kilpatrick w 1948r. przedstawił trzy przyczyny samobójstw:

  1. wyobcowanie ze społeczeństwa,
  2. brak nadziei na zmianę sytuacji,
  3. oraz cierpienie fizyczne lub moralne.
W diagnozowaniu samobójstw najczęściej bierze się pod uwagę historię dotychczasowych prób samobójczych, sytuację rodzinną, przebyte leczenie psychiatryczne, nadużywanie alkoholu i narkotyków, okoliczności mogące mieć wpływ na działania destrukcyjne oraz czynniki kryzysogenne, które zaburzają rozwój cech osobowości. Mogą należeć do nich:
  • zniechęcenie,
  • nieumiejętność przeżywania sytuacji trudnych,
  • nieumiejętność doświadczenia swojej słabości,
  • poczucie klęski,
  • negatywne emocje,
  • konflikt z prawem,
  • porażka podczas ważnego egzaminu,
  • niechciana ciąża.
Rodzina również ma wpływ na zachowania destrukcyjne dziecka. Należą do nich:
  • próby samobójcze w rodzinie,
  • depresja wśród najbliższych,
  • nadużywanie alkoholu i narkotyków w rodzinie,
  • zachowania agresywne w rodzinie,
  • rodzina niezapewniająca wsparcia,
  • niekorzystne warunki mieszkaniowe – duże zagęszczenie,
  • niewystarczające wsparcie społeczne dla rodziny.
Czynniki kryzysogenne powodują znudzenie, rutynę, utratę entuzjazmu i stany depresyjne, objawiające się poczuciem winy, niską samooceną oraz płaczliwością.

Freud depresję przedstawiał jako "głębokie, dręczące przygnębienie, zanik zainteresowań światem zewnętrznym, utrata zdolności kochania, zahamowanie wszelkiej aktywności, obniżenie samooceny w takim stopniu, że pojawiają się samooskarżenia i obelgi pod własnym adresem, powodując w konsekwencji urojeniowe oczekiwanie kary" Dürkheim uważa, że przyczyny śmierci z wyboru leżą poza człowiekiem, są raczej związane z jego otoczeniem, brakiem zainteresowania i pomocy w trudnej sytuacji.

Próby samobójcze u młodzieży najczęściej mają charakter manipulacyjny i są formą wołania o pomoc. Adolescencyjne próby samobójcze związane są z impulsywną reakcją na sytuację stresową i częściej dotykają dziewczyny. Są najczęściej nieprzemyślane i tym różnią się od prób samobójczych dorosłych, którzy borykają się długotrwałymi problemami rodzinnymi (ostre konflikty, częste przeprowadzki, ubóstwo materialne, które pojawiło się parę lat wcześniej itp.) Nastolatek, a także każdy dorosły, poprzez próbę samobójczą informuje o swoich niezrealizowanych potrzebach oraz braku umiejętności zakomunikowania o swoich problemach.

Symptomy poprzedzające zachowania samobójcze młodzieży tzw. syndrom adaptacyjnej rekompensacji to:

  • izolacja lub buntowniczość w stosunkach interpersonalnych w rodzinie,
  • nastrój depresyjny,
  • zaburzenia snu,
  • zaburzenia odżywiania,
  • zaniedbania w obowiązkach szkolnych i domowych.
Niebezpieczeństwo popełnienia samobójstwa zwiększa się w sytuacji utraty kogoś bliskiego, zerwania bliskich więzi międzyludzkich. Osoba wysyła wówczas pozornie błahe informacje zarówno werbalne jak i niewerbalne tj.
  • komunikaty ostrzegawcze np. "Już dłużej nie mogę", "Mam ochotę się zabić",
  • komunikaty mniej wyraźne np. Już niedługo nie będziesz musiał się o mnie martwić.
  • rozdawanie swoich cennych rzeczy,
  • pogłębiająca się depresja i ogólne zniechęcenie.
Motywacją samobójstw najczęściej są:
  • konflikty rodzinne,
  • zawiedziona miłość,
  • niepowodzenia szkolne,
  • niepowodzenia w życiu osobistym,
  • chęć naśladowania postaw autodestrukcyjnych przekazywanych przez środki masowego przekazu.
Dürkheim wyodrębnił trzy rodzaje samobójstw:
  • altruistyczne – śmierć, która jest formą miłości do bliźniego oraz w obronie najwyższych wartości, czy przekonań np. akty samobójcze kamikadze w czasie bombardowań (jap. kamikadze – boski wiatr). W samobójstwie altruistycznym nie stwierdza się bezradności, depresji, jest pozytywnym wyborem czyjegoś dobra kosztem siebie,
  • egoistyczne – jest wynikiem skłócenia jednostki z rodziną lub ze społeczeństwem,
  • anomiczne (łać. utrata zdolności nazywania przedmiotów) wywołane nagłymi sytuacjami kryzysowymi, jako zakłócenie i rozregulowanie ładu społecznego.
We współczesnej suicydologii wyróżnia się również samobójstwo:
  • fatalistyczne – odebranie życia z powodu sytuacji w której wszystkie wyjścia są zablokowane nawet te perspektywiczne oraz
  • samobójcze naśladownictwo – jako np. reakcja na lekturę.

Terapia

Działanie w stosunku do osób po próbach samobójczych powinno być dostosowane do wieku, struktury osobowości, sytuacji i problemów. Wśród różnych metod pracy na uwagę zasługuje terapia Gestalt oraz terapia wg Sh. Morita. Terapia Gestalt wykorzystuje mechanizm projekcji przyczyn samobójstwa, koncentruje się na teraźniejszości poprzez zmysłowe doznania. Zachęca się osobę do skoncentrowania na planach związanych ze śmiercią. Omawia się krok po kroku skutki śmierci, czyli przygotowanie do pogrzebu, a potem sam pogrzeb. Analizowane są wszystkie uczucia, jakie przeżywają najbliżsi, koledzy, znajomi. Działania te pozwalają na ujawnienie przyczyn samobójstwa oraz spojrzenie z innej perspektywy na własne życie.
Terapia Shom Morita – profesora Medycznego Uniwersytetu w Tokio – zakłada, że nie można kontrolować własnych emocji, a zatem nie można być za nie odpowiedzialnym, można jedynie je akceptować. Kontroli człowieka podlega natomiast jego zachowanie, dlatego odpowiedzialny jest z punktu moralnego, za swój czyn, nawet wtedy, gdy popełnia go w emocjach. W terapii tej testuje się rzeczywistość przez celowo zorganizowane zachowanie.

W terapii osób z zachowaniem pre- lub suicydalnym najważniejsze jest nawiązanie pozytywnego kontaktu z drugim człowiekiem oraz fachowa pomoc udzielana niezwłocznie w poradniach psychologiczno – pedagogicznych oraz psychiatrycznych.

Opracowanie:
A.Carr: "Depresja i próby samobójcze młodzieży"
S. Pecyna: "Psychologia kliniczna w praktyce pedagogicznej"

Jeśli potrzebujesz dodatkowych informacji lub wsparcia


Chcesz aby Nasza działalność dalej się rozwijała?
dotacja anima humana
Strona główna   Aktualności   Kontakt   Kopiowanie całości lub fragmentów bez zgody autora zabronione. monitoring pozycji admin Czernecki Dariusz Google